Pasifik Okyanusu’ndaki deniz yüzeyi sıcaklıklarının hızla yükselmesi, dünyanın hava düzenini etkileyen en önemli doğal iklim olaylarından El Nino’yu yeniden gündemin merkezine taşıdı.
Haziranda resmen başlayan 2026-27 El Nino’sunun önümüzdeki aylarda daha da güçlenmesi beklenirken, mevcut tahminler olayın geçmişte büyük ekonomik ve insani sonuçlar yaratan “Süper El Nino” örnekleri arasına girebileceğine işaret ediyor.
El Nino yalnızca Pasifik kıyılarını etkilemiyor. Okyanus ile atmosfer arasındaki enerji alışverişinin değişmesi; binlerce kilometre uzaktaki bölgelerde sıcaklık, yağış, kuraklık, fırtına ve tarımsal üretim üzerinde etkiler yaratabiliyor.
Küresel sıcaklığı da yukarı çekebilen olayın 2027’ye kadar gıda güvenliği üzerindeki baskıyı artırmasından endişe edilirken, Türkiye açısından da daha sıcak ve kurak koşullar ile orman yangını sezonunun uzaması olası riskler arasında gösteriliyor.
1- EL NİNO NEDİR?
İspanyolca bir kelime olan ve Türkçe karşılığı “erkek çocuk” anlamına gelen El Nino, ekvatoral Pasifik’in orta ve doğu kesimlerinde deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin üzerine çıkmasıyla gelişen bir hava olayı olarak tanımlanıyor.
El Nino olayı, ekvatoral Pasifik’in orta ve doğu kesimlerini kapsayan ve Nino 3.4 olarak adlandırılan bölgedeki deniz suyu sıcaklığının belli bir dereceye ulaşmasıyla başlıyor.
NOAA, El Nino’nun etkili olup olmadığını belirlemek için bu bölgedeki deniz yüzeyi sıcaklığının 3 aylık ortalamasını baz alıyor. Okyanus sıcaklığı, 5 ardışık 3 aylık dönem boyunca normalin 0,5 derece üzerinde kalırsa, El Nino koşulları oluşmuş kabul ediliyor.
2- MEVCUT EL NİNO NE ZAMAN BAŞLADI VE NE ZAMANA KADAR ETKİLİ OLACAK?
El Nino olayı 2 ila 7 yılda bir meydana gelerek yaklaşık 1 yıl sürüyor. NOAA, son El Nino olayının haziran ayında resmen başladığını duyurdu. Pasifik’teki deniz suyu sıcaklığının kasım-aralık-ocak döneminde zirve noktasına ulaşması ve sonrasında düşüşe geçmesi, El Nino koşullarının 2027’nin ilkbahar aylarında kademeli olarak zayıflaması bekleniyor.
3- 2026-27 EL NİNO’SUNU GEÇMİŞTEKİ DİĞER EL NİNO OLAYLARINDAN FARKLI KILAN NE?
Deniz suyu sıcaklığının normallerin 2 derece üzerine çıktığı El Nino dönemleri “Çok güçlü El Nino” veya “Süper El Nino” olarak adlandırılıyor. Daha önce 1982-1983, 1997-1998 ve 2015-2016 yıllarındaki El Nino olayları bu kategoride yer almıştı. NOAA’nın tahminlerine göre mevcut El Nino, yüzde 90’dan fazla ihtimalle sonbahar ve kış aylarında çok güçlü bir El Nino’ya dönüşecek.
Geçen temmuzda Pasifik sularının normalden 2 derece daha sıcak olduğu tespit edildi. Bu anomalinin artarak devam etmesi, ekim-kasım-aralık döneminde 2,5 derecenin üzerine çıkması bekleniyor. Bu da mevcut El Nino’nun, Süper El Nino olması bir yana yüzde 69 ihtimalle kayıtlara en güçlü El Nino olayı olarak geçeceğini gösteriyor.
4- EL NİNO, HAVA SICAKLIKLARINI VE AŞIRI HAVA OLAYLARINI NASIL TETİKLİYOR?
Analizler, güçlü bir El Nino’nun küresel ortalama sıcaklığı 0,2 derece artırdığını gösteriyor. Dünya yüzeyinin neredeyse üçte birini kaplayan Pasifik Okyanusu, aynı zamanda atmosfer için dev bir enerji ve nem kaynağı demek.
El Nino sırasında deniz yüzeyi ısındıkça buharlaşma da artıyor ve atmosfere daha fazla ısı ve su buharı taşınıyor. Bu da bazı bölgelerde sıcaklıkların artmasına, bazı bölgelerde de güçlü yağış ve fırtına sistemlerinin oluşmasına neden oluyor.
Normalde yoğun yağışların görüldüğü bölgelerden biri olan Batı Pasifik’teki yağış düzeni, El Nino sırasında doğuya doğru kayabiliyor. Bu değişim, atmosferdeki basınç ve rüzgar sistemlerini etkileyebiliyor. Jet akımları ve büyük ölçekli hava dolaşımının buna tepki vermesi, binlerce kilometre uzaktaki bölgelerde bile hava koşullarını değiştirebiliyor.
5- EN FAZLA HANGİ BÖLGELER ETKİLENECEK?
El Nino etkileri, en güçlü şekilde tropikal bölgelerde hissediliyor.
Her El Nino olayı aynı şiddette etkili olmasa da genellikle Peru ve Ekvador’da daha fazla yağış, sel, heyelan ve kıyı taşkınları, Güney Afrika, Kolombiya, Endonezya ve Avustralya’da kuraklık, Hindistan’da muson yağmurlarında azalma, ABD’nin güneyinde daha yağışlı, kuzeyinde ise daha sıcak koşullar, Brezilya’nın güneyinde sel, kuzeyinde kuraklık görülebiliyor.
El Nino dönemlerinde Atlantik’teki kasırga sezonu ise daha sakin geçiyor.
6- AŞIRI HAVA OLAYLARI VE SICAKLIK ARTIŞI DIŞINDAKİ ETKİLERİ NELER?
El Nino’nun, sıcaklığın artmasına neden olduğu bölgelerde orman yangını riski de artıyor. Bunun dışındaki en önemli etki, tarımsal üretimde kendisini gösteriyor. Gerek kuraklık gerekse aşırı yağışlar tarımı ve küresel gıda stoklarını etkiliyor.
7- EL NİNO EKONOMİYİ, TARIMI VE GIDA FİYATLARINI NE DERECE ETKİLİYOR?
Mevcut El Nino’nun etkileri henüz tam anlamıyla kendisini göstermese de geçmiş yıllarda yaşanan El Nino olaylarının küresel ekonomide trilyonlarca dolar kayba neden olduğu düşünülüyor.
Dartmouth College araştırmacılarının 2023’te Science dergisinde yayımladığı bir çalışmaya göre, 1997-98’de etkili olan El Nino, takip eden 5 yıl içinde küresel gelirde yaklaşık 5,7 trilyon dolarlık kayba yol açtı.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütünün (FAO) haziran ayında yaptığı uyarıya göre, riskin en yüksek olduğu Güney ve Güneydoğu Asya, Orta Amerika, Karayipler ve Sahel bölgesi ile Güney Afrika’nın geniş kesimlerinde bazı tarım ve mera alanlarında kuraklık görülme olasılığı yüzde 50’nin üzerine çıktı.
Dünya Gıda Programı (WFP), güçlenen El Nino hava olayının 2027 sonuna kadar en az 49 milyon kişiyi daha akut gıda güvensizliği durumuna sürükleyebileceği uyarısında bulundu.
8- TÜRKİYE, EL NİNO’DAN ETKİLENECEK Mİ?
Türkiye, El Nino’nun en belirgin etkilerinin görüldüğü bölgeler arasında yer almıyor. El Nino’nun Türkiye ve Akdeniz havzasındaki hava koşullarına etkisi doğrudan değil, atmosferik dolaşım üzerinden ve daha belirsiz biçimde ortaya çıkabiliyor.
Akdeniz havzası, El Nino yıllarında genellikle daha sıcak ve daha kurak bir sonbahar-kış eğilimi gösteriyor. Uzmanlar, bu durumun Akdeniz havzasında yer alan Türkiye’de gelecek aylarda sıcaklık anomalilerinin sürmesine ve uzayan bir yangın sezonu nedeniyle orman yangını riskinde artışa neden olabileceğine dikkati çekiyor.
9- EL NİNO VE LA NİNA ARASINDAKİ FARK NEDİR?
El Nino’nun karşıt fazı olan ve Türkçede “kız çocuğu” anlamına gelen La Nina, ekvatoral Pasifik’teki deniz yüzeyi sıcaklıklarının normalin altına inmesiyle ortaya çıkıyor ve küresel ortalama sıcaklıkları düşürme eğilimi gösteriyor. El Nino’dan sonra her zaman La Nina şartları hakim olmuyor. Bu iki hava olayı arasındaki geçişte nötr koşullar, yani doğal hava olayları etkisini gösterebiliyor.
10- İKLİM DEĞİŞİKLİĞİ İLE EL NİNO ARASINDA BAĞLANTI VAR MI?
İklim değişikliği ile daha güçlü El Nino olayları arasındaki ilişki konusunda bilim dünyasında kesin bir görüş birliği bulunmuyor. Ancak son dönemde yapılan çalışmalar, küresel ısınmanın daha güçlü El Nino olaylarına yol açabileceğine işaret ediyor.
İngiltere’deki Imperial College London araştırmacılarının yaptığı bir çalışmaya göre, El Nino’nun neden olduğu deniz yüzeyi sıcaklıklarındaki aşırı değerler, 1960 öncesindeki seviyelerle karşılaştırıldığında yaklaşık yüzde 10 oranında güçlenmiş durumda.
The post 10 soruda El Nino hakkında merak edilenler: Dünyayı ve Türkiye’yi neler bekliyor? first appeared on .
